Page 196 - Yeni Ben Korkmam 8. Sınıf Türkçe

ÖZNESİNE GÖRE ÇATILAR 7.
BÖLÜM

Çatı, fiil kök veya gövdesinin fiilden fiil yapan bazı ekleri EDİLGEN FİİL
alarak özne ve nesne ögelerine bağlı olarak kazandıkları Etken fiillere getirilen -l ve -n ekleri ile kurulan fiillere edil-
özelliklere denir. gen fiil denir.
☞ Çatı ekleri; fiil kök ve gövdelerinden sonra, fiil çekim ek- ` Köprü duvarları değişik renklere boyandı.
lerinden önce yer alır. ☞ Edilgen çatı ekleri, ünlü ile biten kök ve gövdelere doğ-
rudan doğruya, ünsüz ile biten kök ve gövdelere ise
☞ Yüklemi ek-fiil almış bir isim olan cümlelerde, çatı özel- araya yardımcı ünlüler getirilerek eklenmektedir.
liği aranmaz.
` Balıkçı tekneleri bir bir sahile çekildi.
ETKEN FİİL Bu cümlede çek- fiili ünsüzle bittiği için sonrasında -l ekin-
den önce -i ünlüsü yardımcı ünlü olarak araya girmiştir.
Çatı eki almamış, kök ve gövde hâlindeki bütün fiiller birer
özneye ihtiyaç duyduklarından bunlara etken fiiller denir. ☞ Edilgen çatılı fiillerde gerçek özne yoktur.

` Türkiye gün geçtikçe bir sanayi ülkesi oluyor. ` Ormandaki tüm ağaçlar kesildi.
Bu cümlede “Kim kesti?” sorusunun cevabı bulunmadığı için
☞ Etken fiillerin gerçek öznesi vardır.
cümlenin gerçek öznesi yoktur. “Kesilen ne?” sorusunun ce-
` Ben tam bu işe uygun birini tanıyorum. vabı olan tüm ağaçlar ifadesi cümlenin sözde öznesidir.

Bu cümlede tanı- fiili herhangi bir çatı eki almamıştır. UYARI
Cümleye sorulan “kim” sorusuna “ben” kelimesiyle açıkça
cevap vermektedir. Bir yüklemin edilgen çatılı olup olmadığına karar
vermek için eklere bakmak yeterli değildir. Aynı za-
manda cümlenin öznesinin gerçek özne mi yoksa
sözde özne mi olduğunu belirlemek gerekir.
` Nineciğim heyecanla bana sarıldı. (Etken Fiil)
SORU
` Bütün kitaplar ambalajla sarıldı. (Edilgen Fiil)
Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi etken
bir fiil değildir?
A) Bütün bunları düşünürken birden çocukluğumun SORU
geçtiği yerleri hatırladım.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işi yapan belli de-
B) Dükkânın önüne dizdikleri küçük oyuncakları çok
beğendim. ğildir?
C) Her zaman olduğu gibi bu yıl da takdir belgesi al- A) Mars yüzeyine başarılı bir iniş gerçekleştirildi.
dım. B) Selçuklular çok büyük savaşları kazandılar.
D) Çarşıdaki tüm direkler bayraklarla, balonlarla süs- C) Söylentiye göre buralarda devler yaşarmış.
lendi.
D) Polisler soyguncuların peşine düşmüş.
ÇÖZÜM
ÇÖZÜM
“A”, “B” ve “C” seçeneklerinde yer alan fiiller etken ça-
tılıdır. Bu seçeneklerin hepsinde özne, fiildeki şahıs “A” seçeneğinde gerçekleştir- fiiline -l edilgenlik eki ge-
ekinden anladığımız üzere birinci tekil kişidir. “D” se- tirilmiştir. Bu cümlede, sözü edilen inişi kimin gerçek-
çeneğinde ise süsleme işini kimin yaptığı bilinmemek- leştirdiği belli değildir yani cümlede gerçek özne yok-
tedir. Bu nedenle fiilin çatısı etken değildir. tur. Diğer seçeneklerdeki yüklemler etken çatılıdır.
Cevap: D Cevap: A

FİİLDE ÇATI 195