Page 69 - 2. SINIF NEW SMILING

MUTASYON VE MODİFİKASYON 2.
ÜNİTE

MUTASYON
Çevresel faktörlerin etkisiyle canlının DNA’sında meydana gelen değişimlere mutasyon denir.
• Üreme hücrelerinde gerçekleşen mutasyonlar kalıtsal iken vücut hücrelerinde gerçek-
leşen mutasyonlar sadece o canlıyı etkiler. Kalıtsal değildir.
• DNA’nın bir parçasının kopması ya da DNA eşlenirken oluşan hatalar mutasyona ne-
den olur.
• Güneş’ten gelen zararlı ışınlar, kimyasal maddeler, sıcaklık, hava ve su kirliliği, alkol, si-
gara gibi maddeler mutasyona neden olur.
Yararlı ve zararlı mutasyonlar vardır. Bunlara örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Down sendromu, albinoluk, çok parmaklılık, hemofili, orak hücreli anemi gibi kalıtsal hastalıklar; yapışık ikizler, kan-
ser, dört boynuzlu keçi, organ eksikliği zararlı mutasyonlara örnek verilebilir.

• Van kedisinin gözlerinin farklı renkte olması, çekirdeksiz üzüm ve karpuz, beyaz gözlü meyve sineği gibi zararlı ol-
mayan mutasyonlar da vardır.
• Antibiyotiğe maruz kalan bakterilerin bir süre sonra antibiyotiğe direnç kazanması bakteriler için yararlı mutasyondur.
• Bazı mutasyonlar canlıların çevreye uyum sağlamasına yardımcı olurken bazıları da canlı türlerinde çeşitliliğe ne-
den olur.
MODİFİKASYON
Çevresel faktörlerin etkisiyle canlının sadece dış görünüşünde meydana gelen kalıtsal olmayan değişimlere modifikas-
yon denir.
• Modifikasyonda DNA’nın yapısı değil sadece DNA’nın işleyişi değişir.

• Modifikasyonların bir kısmı çevre şartları düzeldiğinde tekrar eski hâline dönebilir.
Modifikasyonlara örnek olarak şunlar gösterilebilir:
• 16 °C’ta yetişen sirke sineklerinin düz kanatlı, 25 °C’ta yetişen sirke sineklerinin kıvrık
kanatlı olması,
• Himalaya tavşanlarının sırtındaki beyaz tüylerin kazınıp kazınan yere buz torbası konuldu-
ğunda siyah tüylerin çıkması,
• Çuha çiçeğinin 30-35 °C’ta beyaz çiçek, 15-20 °C’ta kırmızı çiçek açması,
• Karanlık ortamda bitkilerin sararması,
• Ortanca bitkisinin bazik toprakta pembe, asidik toprakta mavi çiçek açması,

• İstiridyelerin kabuk şeklinin suyun akışına göre değişmesi.
• Dişi arıların arı sütü ile beslenenlerinden kraliçe arı, çiçek tozu ile beslenenlerinden iş-
çi arı olması,
• Karahindiba bitkisinin dağda yetiştiğinde kısa boylu, ovada yetiştiğinde uzun boylu olması,
• Spor yapan kişilerin vücutları kaslı olduğu hâlde çocuklarının bu özelliği taşımaması,
• Tek yumurta ikizlerinin beslenmeye bağlı olarak boy ve kilolarının farklı olması.

Mutasyon ve modifikasyonun ortak özelliği şudur: İkisi de çevresel faktörler sonucu oluşur.
Mutasyon ve modifikasyonun farklı özellikleri şunlardır: Mutasyonda genetik yapı değişirken modifikasyonda gen
işleyişi değişir. Mutasyonlar canlının genotip ve fenotiplerini etkilerken modifikasyonlar fenotipini etkiler. Üreme hücre-
lerinde gerçekleşen mutasyon kalıtsalken modifikasyon kalıtsal değildir.

DNA ve Genetik Kod 69