Page 215 - UPS 8. SINIF FEN BİL. SORU BANK. KONU ÖZETLİ

ÜNİTE 6 ENERJİ DÖNÜŞÜMLERİ VE ÇEVRE BİLİMİ

3. BÖLÜM: MADDE DÖNGÜLERİ VE ÇEVRE SORUNLARI
a. Madde Döngüleri
Yaşamın sürekliliği için canlılar su, karbon, azot ve oksijen gibi maddelere ihtiyaç duyar. Bu maddeler doğada geri
dönüştürülerek defalarca kullanılır. Bu dolaşıma madde döngüleri denir.

Doğada gerçekleşen madde döngülerinin başlıcaları; su döngüsü, oksijen döngüsü, karbon döngüsü ve azot dön-
güsüdür.

I. Karbon ve Oksijen Döngüsü
Doğada karbon ve oksijen döngüsü birbiriyle ilişkilidir.
Atmosferimizin yaklaşık olarak %21’i oksijen gazından oluşur. Bitkiler, fotosentez ile besin üretirken dışarıya oksijen
gazı verir. Bitkiler tarafından üretilen bu oksijen gazı, solunum sırasında oksijenli solunum yapan canlılar tarafından
alınır ve bu canlılar solunum sonucunda dışarı karbondioksit gazı verir.
Karbon, canlıların yapısında bulunan en temel elementlerden biridir. Atmosferdeki karbonun büyük bir kısmı karbon-
dioksit bileşiği şeklindedir. Bitki ve siyanobakteri gibi üretici canlılar, havadaki karbondioksiti kullanarak fotosentez ile
besin üretir. Hem üreticiler hem de tüketiciler solunum yoluyla atmosfere karbondioksit verir. Canlı atıklarında bulunan,
karbon içeren bileşikler toprağa geçer. Bu bileşikler ayrıştırıcılar tarafından parçalanır ve karbondioksit gazı olarak
atmosfere aktarılır. Canlılar öldüklerinde, yapılarında bulunan karbonun bir kısmı uzun zamanlar içerisinde fosil yakıt-
lara dönüşür. Petrol, kömür ve doğal gaz gibi fosil yakıtlar kullanıldığında, atmosfere karbondioksit gazı verilmiş olur.
Atmosferde bulunan karbondioksitin bir kısmı, yağmur ve karla karışarak yeryüzüne geri döner. Bu şekilde karbon;
yeryüzü, atmosfer ve canlılar arasında sürekli olarak dolaşır. Buna karbon döngüsü adı verilir.

Şekil: Doğadaki oksijen ve karbon döngüsü

215